Эхо аппаратын ажиллах зарчим ба зөв арчилгааны ач холбогдол

Эхо аппаратын ажиллах зарчим

Эмнэлэгт орж үзүүлэх үед эмч нар “ЭХОД ХАРНА” гэж хэлдэг. Энэ нь бидний мэдэх хэт авиан шинжилгээ бөгөөд өвдөлтгүй, аюулгүй, богино хугацаанд дотоод эрхтнийг харах боломж олгодог. Гэхдээ энэ аппарат яг яаж ажилладаг юм бол гэж бодож үзсэн үү?

Эхо аппарат нь ердийн бидний сонсдог дууны давтамжаас хамаагүй өндөр, хүний чихэнд сонсогдохгүй долгион буюу хэт авиаг ашигладаг. Аппаратын хамгийн чухал хэсэг нь датчик юм. Датчик дотор байрлах жижигхэн талстууд цахилгаан дохиог дууны долгион болгон хувиргадаг. Тэдгээр долгион хүний биед нэвтэрч, янз бүрийн эд эрхтэнтэй тулгараад буцаж ойдог. Жишээлбэл, шингэн дотор долгион саадгүй нэвтэрч байхад хатуу яс руу очиход шууд ойдог бол булчин, өөх зэрэг зөөлөн эдээр дамжихдаа хэсэгчлэн ойж, хэсэгчлэн нэвтэрч өнгөрдөг.

Ингэж буцаж ойсон дохиог датчик дахин хүлээн авч цахилгаан сигнал болгон хувиргаад аппаратад дамжуулдаг. Төхөөрөмж тухайн сигналын буцаж ирсэн хугацааг тооцоолж эд эрхтэн ямар гүнд байрлаж байгааг тогтоодог бол, дохионы хүчийг шинжлээд ямар бүтэцтэй эд болохыг ялгадаг. Эдгээр мэдээлэл нийлж, аппарат дэлгэцэн дээр хар цагаан эсвэл өнгөт дүрс болгон харуулна.

Ингээд бид дэлгэцээр зүрхний цохилт, элэг, бөөр зэрэг дотоод эрхтний дүрсийг шууд харж болдог. Зарим үед хөдөлгөөнийг цаг хугацааны дагуу харуулах (M-mode), цусны урсгалын хурд, чиглэлийг өнгөөр илэрхийлэх (Doppler), бүр цаашлаад гурван хэмжээст дүрс гаргах (3D/4D) боломжтой. Энэ бүхэн цөм нь эхний ээлжинд хүний чихэнд сонсогддоггүй өндөр давтамжийн дууны долгионы зарчим дээр суурилсан байдаг.

Хэт авиан аппаратын хамгийн том давуу тал бол өвдөлтгүй, ионжуулагч цацраг хэрэглэдэггүй тул жирэмсэн эмэгтэй, нярай хүүхэд ч аюулгүйгээр шинжилгээ хийлгэж чаддаг. Шууд үр дүнгээ харж болох учир эмч оношоо хурдан тогтоох боломжтой бөгөөд бусад дүрс оношилгооны аргуудаас харьцангуй хямд өртөгтэй. Гэхдээ зарим хязгаарлалтууд бий. Хэт авиа нь яс болон агаарыг нэвтэрдэггүй учраас зарим эрхтнийг бүрэн харахад тохиромжгүй. Мөн өвчтөний биеийн онцлогоос, тухайлбал хэт таргалалттай үед дүрс тодорхой бус болж болно. Үр дүнгийн чанар нь аппаратын хүчин чадлаас гадна операторын туршлага, ур чадвараас ч ихээхэн хамаардаг.

Ингээд харахад эхо аппарат бол ердөө л дууны долгионыг ашиглан биеийн гүнд болж буй үйл явцыг “сонсоод”, буцаад бидэнд дүрс болгон үзүүлдэг ухаалаг төхөөрөмж юм. Энэ зарчмаараа олон хүний өвчнийг эрт үед нь илрүүлж, эмчилгээний зөв шийдвэр гаргахад чухал үүрэг гүйцэтгэсээр байна.

 

Энд бид эхо аппаратыг өдөр тутам болон урт хугацаанд хэрхэн зөв арчлах талаар зөвлөмж хүргэж байна.

1. Өдөр тутмын арчилгаа

• Аппаратыг унтрааж цэвэрлэх
  Оношилгоо дууссаны дараа аппаратаа бүрэн унтраагаад цахилгааны залгуурыг салгана. Ингэснээр төхөөрөмжийн дотоод эд ангийг хамгаална.
• Датчик (probe)-ийг цэвэрлэх
  Хэрэглэсний дараа датчикийг зөвшөөрөгдсөн ариутгалын уусмал (quaternary ammonium salt гэх мэт) ашиглан зөөлөн арчиж цэвэрлэх шаардлагатай. Хүчтэй химийн бодис хэрэглэхээс зайлсхий. Ерөнхийдөө спиртийн агууламж бүхий ариутгагч уусмалаас татгалзах нь зүйтэй. Учир нь датчикийн мэдрэгч хэсэг нь резин төст материалаар хийгддэг тул спирт нь чийгийг гадагшлуулж гэмтээх, бусад хүчтэй ариутгагч бодис нь мөн адил нөлөө үзүүлж дүрслэлийн чанарыг муутгадаг байна.
• Гель үлдээхгүй байх
  Ерөнхийдөө энэ тал дээр эмч нар алдах нь маш түгээмэл байдаг. Датчик дээр үлдсэн гель нь хатаж, гадаргууг гэмтээдэг тул хэрэглэсний дараа заавал арчиж цэвэрлэж байхыг зөвлөж байна.

2. Сар бүрийн арчилгаа

• Сэнс, агааржуулалтын хэсгийг тоосноос цэвэрлэх
  Тоос шороо хуримтлагдвал аппарат хэт халж, ажиллагаанд сөрөг нөлөө үзүүлдэг. Тоос сорогч эсвэл агаар үлээгч ашиглаж болно.
• Кабель шалгах
  Датчик болон цахилгааны кабельд хагарал, нугаралт, гэмтэл байгаа эсэхийг тогтмол шалга.

3. Жил бүрийн арчилгаа

• Програм хангамжийг шинэчлэх
  Үйлдвэрлэгчийн өгсөн шинэчлэл, update-уудыг суулгаж байх нь дүрсний нарийвчлал, тогтвортой ажиллагаанд чухал.
• Батарей шалгах
  Зөөврийн эхо аппаратын хувьд батарейн хүчин чадлыг шалгаж, шаардлагатай бол сольж байх хэрэгтэй. Батерэй нь ерөнхийдөө 3-4 жил хэрэглээд үйлдвэрлэгчээс солихыг зөвлөдөг.

4. Хадгалалт ба орчны нөхцөл

• Эхо аппаратыг шингэн асгарах, чийгтэй орчинд байрлуулахгүй байх
• Нарны шууд тусгал болон хэт өндөр/бага температуртай газар бүү байрлуул
• Ашиглаагүй үедээ тоосны хамгаалалттай хучлага хэрэглэвэл тохиромжтой

Инженерийн түвшний арчилгаа

• Жилд 1–2 удаа мэргэжлийн инженерээр бүрэн оношлогоо, засвар үйлчилгээ хийлгэж байх

• Төхөөрөмжийн калибровка болон дүрсийн чанарын шалгалт тогтмол хийх шаардлагатай

✅ Дүгнэлт

Эхо буюу хэт авиан аппарат нь хүний биед ямар нэгэн өвдөлт, шарх үүсгэлгүйгээр дотоод эрхтэн, эдийн бүтцийг нарийвчлан харуулах орчин үеийн оношлогооны хамгийн өргөн хэрэглэгддэг төхөөрөмжийн нэг юм. Түүний гол ажиллах зарчим нь энгийн атлаа гайхалтай ухаалаг: өндөр давтамжийн дууны долгион биеийн эдээр нэвтэрч, буцаж ойсон тусгал нь компьютерийн боловсруулалтанд орсноор дэлгэцэн дээр дүрс болон харагддаг. Өөрөөр хэлбэл бидний нүдээр харах боломжгүй зүйлийг дууны долгион “сонсож”, дүрс болгон буцааж өгч байгаа хэрэг.

Энэ нарийн ажиллагаа нь зөвхөн технологийн түвшинд зогсохгүй, өдөр тутмын арчилгаа, зөв хэрэглээнээс ихээхэн хамаардаг. Жишээ нь, датчикийг зөвшөөрөгдсөн ариутгалын уусмалаар тогтмол арчих, хэрэглэсний дараа гелийг үлдээхгүй цэвэрлэх нь төхөөрөмжийн эдэлгээг уртасгаж, дүрсний нарийвчлалыг хэвээр хадгална. Сэнс, агааржуулалтын хэсгийг тогтмол тоосгүй байлгах нь аппаратын хэт халалт, эвдрэлээс сэргийлэх чухал дадал болдог.

Түүнчлэн сар бүр програм хангамжийг шинэчлэх, батарейны хүчин чадлыг шалгах нь төхөөрөмжийг найдвартай ажиллуулах баталгаа болно. Харин хадгалалтын хувьд нарны шууд тусгал, хэт халуун эсвэл чийгтэй орчноос хамгаалах, мөн ашиглаагүй үед нь тоосны хамгаалалттай бүрхүүл хэрэглэх нь хамгийн энгийн атлаа үр дүнтэй арга юм.

Үүн дээр нэмээд жилд нэгээс хоёр удаа мэргэжлийн инженерээр бүрэн оношлогоо хийлгэх нь аппаратыг зөвхөн ажиллуулж байх бус, олон жилийн турш өндөр нарийвчлалтай оношлогоо хийх нөхцлийг бүрдүүлдэг. Инженерийн калибровка болон дүрсний чанарын шалгалт нь эмч нарын гар дээрх оношлогооны найдвартай байдлыг баталгаажуулдаг билээ.

Ингээд харахад, эхо аппарат бол зөвхөн хэт авиан долгионы шинжлэх ухаанд суурилсан нарийн төхөөрөмж биш, харин өдөр тутмын арчилгаа, хэрэглээ, мэргэжлийн үзлэгийн хослол дээр суурилж байж бүрэн хүчин чадлаараа ажилладаг онцгой тоног төхөөрөмж юм. Тиймээс эмч, техникч, инженер гээд хамтран ажиллагчдын зөв дадал нь энэ аппаратыг олон жил найдвартай ашиглах гол үндэс болно.

Эмнэлгийн тоног төхөөрөмжийн инженер А.Мөнхболд